Νερόμυλοι

Αποτελούν όπως και οι ανεμόμυλοι πολύτιμα εργαλεία στην προβιομηχανική κληρονομιά της Νάξου. Οι νερόμυλοι είναι μια από τις αρχαιότερες μηχανές που συναντώνται στον ελλαδικό χώρο ήδη από τη νεολιθική εποχή και η εξέλιξή τους στο χρόνο ήταν αδιάκοπη. Υπολογίζεται πως μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους και με τη σύσταση του νέου Ελληνικού Κράτους υπήρχαν στη χώρα 6000 νερόμυλοι εκ των οπίων οι 5500 τούρκικοι. Πέρασαν λοιπόν στην ιδιοκτησία του κράτους που τους νοίκιαζε ή τους πουλούσε σε ιδιώτες.

Στο νησί της Νάξου με τα πλούσια νερά του η χρήση τους ήταν διαδεδομένη και λειτουργούσαν κάποιοι ως και τη δεκαετία του 70. Σε χωριά όπως η Ποταμιά, οι Μύλοι και η Κορωνίδα συναντάμε αρκετούς. Η κατασκευή τους ήταν πιο εύκολη από την αντίστοιχη των ανεμόμυλων, με μικρότερη δαπάνη και χωρίς την εξάρτηση από τις καιρικές συνθήκες χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο ακόμα και σε τόπους όπως η Νάξος που είναι πλούσια σε αιολική ενέργεια. Κυρίως είναι λιθόκτιστοι σε ορθογώνιο σχήμα από υλικά της περιοχής και με την οροφή φτιαγμένη είτε από το ίδιο υλικό είτε από σχιστόλιθο. Διέθεταν τουλάχιστον ένα παράθυρο απέναντι από τις μυλόπετρες που επέτρεπε στους μυλωνάδες να ελέγχουν τη διαδικασία άλεσης. Συναντώνται συνήθως στις άκρες των ποταμών.

Ο νερόμυλος είχε χρήση στην άλεση των σιτηρών όπως καλαμπόκι και στάρι αλλά κυρίως στην παραγωγή αλευριού που οι κάτοικοι έφτιαχναν το πολύτιμο ψωμί. Ωστόσο σε λιγοστές περιπτώσεις είχε και άλλη χρησιμότητα όπως  στη βυρσοδεψία και στην παραγωγή λαδιού. Οι μυλωνάδες πληρώνονταν τις περισσότερες φορές όχι σε χρήματα αλλά με ποσοστό της παράγωγης που ποίκιλλε ανάλογα με την περίπτωση. Το επάγγελμα ήταν ιδιαίτερα προσοδοφόρο και τους καλοκαιρινούς μήνες, έπειτα από το θερισμό, οι νερόμυλοι είχαν έντονη δραστηριότητα. Οι μυλωνάδες με την παραγωγή κάλυπταν τις προσωπικές τους ανάγκες και την υπόλοιπη ποσότητα την πωλούσαν κερδίζοντας αρκετά χρήματα ή ανταλλάσοντάς τα  με άλλα αγαθά. Η παραγωγή έφτανε τις 100 οκάδες ανά ώρα ( 1 οκά = 1200 γραμμάρια) και έφτανε να δουλεύει τις ημέρες αιχμής ως και 12 ώρες αδιάλειπτα.

Η λειτουργία του νερόμυλου ήταν σχετικά απλή και βασιζόταν στο σύστημα μεταδιδόμενης κίνησης. Το νερό διοχετευόταν από το βαράρι στο νερόμυλο ορμητικά και έτσι δινόταν η απαραίτητη κίνηση στη φτερωτή. Έτσι αυτή με τη σειρά της κινούσε τον άξονα που ήταν υπαίτιος για την κίνηση της μυλόπετρας. Ο βασικός εξοπλισμός του νερόμυλου χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο έχει σχέση με τη διοχέτευση του νερού στο μύλο και αποτελούνταν από το μυλαύλακο, το σιφούνι και το βαράρι. Το δεύτερο είναι το κινητικό μέρος με τη φτερωτή, τον άξονα και τα εξαρτήματα αυτών να το απαρτίζουν. Τέλος το τρίτο μέρος σχετίζεται με την άλεση των σιτηρών και αποτελείται από τη μυλόπετρα, τη σκαφίδα και την αλευροθήκη.
Στη Νάξο μπορείτε να επισκεφθείτε τους ακόλουθους νερόμυλους: στις Εγγαρές τη Φάμπρικα και τον μύλο του Φουφόπουλου (κοιλάδα Χαλάντρων), τους μύλους του Δανακού, αυτούς της Ποταμιάς (μύλος του Γρυλλάκη), στην Κωμιακή του Εμελάρου, στις Μέλανες της Μαρμαρωτής, στο Κυνίδαρο τον μύλο του Χατζή (κοιλάδα Χαλάντρων), του Γλέζου στη θέση Προβολάκια και τέλος της Χασαμπαλιώταινας στον Παρατρέχο.

Οι νερόμυλοι του νησιού όπως και οι υπόλοιποι που διασώζονται στην ελληνική επικράτεια αποτελούν αναπόσπαστα μνημεία της κληρονομιάς του τόπου με σημαντικά αρχιτεκτονικά, λαογραφικά και ιστορικά στοιχεία και η αναπαλαίωση και διατήρησή τους αποτελεί υποχρέωση τόσο του κράτους όσο και των τοπικών κοινωνιών.
this is naxos magazine
Sponsors